Kunstgeschiedenis

Kunstgeschiedenis Januari 2021

 

1.Malevitsj en de Russiche avant-garde

Met een klassieke opbouw volgen we de carrière van Malevitsj (geboren in 1879 in Kiev, schildert in 1915 'Zwart vierkant', overleden aan kanker in 1935 in Leningrad), die iIn het begin echt geen exceptionele kunstenaar was maar gewoon een meeloper. Geleidelijk aan ontwikkelde hij zich tot een eigenzinnige, radicale vernieuwer. Malevitsj volgde tussen 1904 en 1910 in Moskou in ras tempo alle gangbare stromingen: impressionisme, fauvisme, kubisme, steeds meer naar het absolute nulpunt. Inmiddels weten we uit  bewaarde brieven dat Malevitsj zijn eerste 'zwarte vierkant' maakte in 1915. Een zwart vlak is een zwart vlak, vond Malevitsj zelf ook al, en in 1929 schilderde hij er nog een. Volgens Malevitsj moest de kunstenaar los van de werkelijkheid komen, los van het schilderen van 'dingen'. Het zwarte vlak was het icoon en nulpunt van waaruit de nieuwe kunst kon ontstaan.  Uiteindelijk kreeg de Sovjetstaat toch invloed op zijn werk: vanaf 1922 moest hij terug naar de figuratieve kunst. Deze werken zijn prachtig: ondanks de herkenbaarheid van een beeld zoals dat van 'Man en paard' zie je er een concentratie in die de vroegere 'fauvistische' werken ontberen. Tegelijkertijd maakt hij ook portretten: helder, scherp, maar onmiskenbaar impressionistisch. Malevitsj overlijdt in 1935. Bij de begrafenis hangt boven de kist het zwarte vierkant: hij kon voorgoed terugkeren naar zijn zwarte niets, dat tegelijkertijd alles was.

2.Constable en Turner

Twee heel verschillende kunstenaars: Constable is de schilder van het Engelse platteland dat hem zo fascineerde vanwege de harmonie. Hij probeerde het zo natuurgetrouw mogelijk weer te geven. Veel van zijn schilderijen vallen onder wat hij noemt: scenes uit mijn zorgeloze jeugd. Hij werd heel populair, won vele prijzen en gaf lezingen over de landschapschilderkunst aan grote instituten. Constable was een rustige evenwichtige man. Turner was een heel ander type. Hij is vooral bekend geworden om zijn grote zeegezichten en wordt beschouwd als de schilder van het licht. Hij wilde met zijn schilderijen geen vaste vormen of een natuurgetrouw beeld geven, maar probeerde lichteffecten te herscheppen. Zijn schilderijen met op- en ondergaande zon zijn prachtige weergaven van deze ideeën. William Turner een eigenwijze man, wist ook heel goed dat hij bewonderd en verguist werd, maar trok zich van kritiek weinig aan. Hij werd wereldberoemd vanwege zijn schilderijen waar onderwerpen uit het verleden als het ware in het heden geplaatst werden. Hij ervoer de moderne tijd als een bedreiging en de spanning is dan ook altijd te voelen.

3.Textiel Kunst

Textiel is lang verbonden geweest met het huiselijke domein en met functionaliteit. Meestal ging het om huisvlijt. Er werd weinig belang aan gehecht; het was een werk dat vrouwen erbij deden. Een gehaakte pannenlap is geen kunst omdat er een patroon wordt gevolgd zonder verdere toevoeging. In de jaren 1960 kwamen textiele werkvormen ineens het domein van de beeldende kunst binnen. Belangrijke kunstenaars als Francoise Grossen, Sheila Hicks en Magdalena Abakanowics werkten op een experimentele en vernieuwende manier met textiel waardoor de traditionele hiërarchie van kunst en ambacht werd volledig onderuitgehaald. Deze nieuwe beweging paste in de protestcultuur van de jaren 1960. De vrouwenbeweging uit de jaren 60 en 70 droeg bij aan de totstandkoming van deze nieuwe kunstvorm. Veel textielkunstenaars waren vrouwen. De eigenschappen van het materiaal (zachtheid, plooibaarheid, enz.) werden een belangrijk uitgangspunt voor vormgeving. Textielkunst is verrassend veelzijdig en vernieuwend.

4.Artemisia

In 1610, het jaar dat ze 17 werd, schilderde Artemisia, dochter van de schilder Orazio Gentileschi, een verblindend meesterwerk in haar slaapkamer. Susanna en de Ouderen is een heftig werk.  Susanna zit naakt op een grijze stenen stoel, haar linkervoet dompelt in het heldere water van een poel waarin ze net heeft gebaad. Maar terwijl ze daar uitrust, doemen twee mannen op in de kleine ruimte van het schilderij. Deze griezels bespioneren Susanna niet alleen, ze dringen zich meedogenloos op. Het is een verbluffend werk, waarschijnlijk de krachtigste versie van dit bijbelverhaal ooit geschilderd. Artemesia brengt iets unieks in het verhaal van een jonge vrouw die wordt belaagd en aangerand door mannen. Zij schildert haat eigen verhaal want ook Artemisia is misbruikt. Susanna is gemodelleerd naar zichzelf, haar lichaam, haar visie. Ze schilderde dit met een spiegel in haar kamer. Meer dan dit schilderij is niet nodig om de grootheid van Artemisia aan te tonen. Deze briljante vrouw, geboren in Rome in 1593, overleden in Napels rond 1654, bezat gaven die door haar tijdgenoten werden erkend. Haar vader pochte in een brief: "Dit meisje, zoals het God behaagt, zou ik durven zeggen dat ze geen gelijke heeft."

Deze lezing bespreekt alle belangrijke schilderijen van Artemisia. Geweldige kunst blijft voor altijd geweldig; we ontmoeten hier Artemisia Gentilleschi in haar volle kracht.

5.Marlene Dumas en Luc Tuymans

In de hedendaagse kunst speelt schilderen weer een belangrijke rol. Maar veel huidige schilders baseren zich in hun werk niet direct op de waargenomen werkelijkheid, maar op bestaande ‘beelden’: foto’s en reproducties van televisie, film of andere media. Ze stellen hiermee de relatie tussen schilderij en werkelijkheid ter discussie: hoever staat een geschilderde versie van een foto af van het ‘werkelijke’ moment dat hierin werd geregistreerd? En als deze foto een bijzondere lading heeft, omdat die bijvoorbeeld een dramatische historische gebeurtenis vastlegt, blijft dit dan bewaard in het schilderij? Of onttrekt dit zich hieraan, omdat het geschilderd is en zo ‘kunst’ is geworden? Met dit soort vragen houden de schilders Marlene Dumas en Luc Tuymans zich bezig in hun werk.

6.Black Art Matters

Er is een reden dat u allemaal de Mona Lisa kent en Vincent van Gogh en Rembrandt. Er bestaat zoiets als een afspraak wat echte Kunst is. Meestal is dat kunst van witte mannen. Maar er is een inhaalslag aan de gang. Kunst gemaakt door vrouwen staat de laatste jaren meer in de belangstelling en musea kijken steeds vaker hun depot na om te kijken of daar nog verborgen schatten liggen. Met Black Art Matters eisen zwarte kunstenaars hun plaats op.  Afrikaanse kunst kennen we als primitieve kunst, of houtsnijkunst, tribale kunst. We kennen niauwelijks namen van Afrikaanse kunstenaars. Er gaat een enorme schoonheid aan ons voorbij. Kunstenaars reageren op hun geschiedenis en laten ons hun visie zien op de wereld van vandaag. Hun werk wordt steeds meer gezien en gewaardeerd en krijgt steeds vaker een plaats in de canon van grote kunst. De kunstgeschiedenis wordt inclusiever. Black Art Matters!